Forum Stats Test Link Test Link Test Link Test Link
Gülce Akademi » Nazire Mecmuaları(1)
Başlık: Nazire Mecmuaları(1)
Yazar: admin
Tarih: 2015-12-22 21:41
Yorumlar: (0)
Rated 0/5 (0%) (0 Votes)

REKLAMLAR

NAZİRE MECMUALARI (1)

 

 

Nazire mecmuaları, edebiyat tarihimizin aydınlatılmasındaki katkıları dolayısıyla son derece önemli eserlerdir. Çeşitli dönemlerde rağbet gören şairlerin ve şiirlerinin kimler üzerinde, ne derece etkili oldukları, şairler arasındaki teselsül bağları, devir şairlerinin şiir anlayışları, eğilimleri, zevkleri, işledikleri konular, kelime kadroları, kafiye, redif ve vezin tercihleri gibi önemli bilgilerin çoğuna, nazire mecmualarını inceleyip değerlendirerek ulaşabiliriz. Ayrıca çeşitli sebeplerle şuarâ tezkireleri veya diğer kaynaklara girememiş kimi şairleri, kaynaklarda ismi geçen fakat divan tertip edemediği için unutulmuş şairlerin şiirlerini, divanı olan bazı şairlerin de divanında yer almayan şiirlerini bu mecmualarda bulabilmek mümkündür.

Ali Nihad Tarlan’in genel olarak şiir mecmualarının öneminden bahsederken değindiği hususlar nazire mecmuaları için de geçerlidir. Tarlan, mecmuaların bir devrin düzenleyen şahsın üzerinde tekâsüf eden edebî zevkini, san’at anlayışını, ruhî ihtiyaçlarını ve edebiyat zeminini bize aksettiren eserler olduğunu, birinci safa geçen şairlerin başarı sırlarını bunlar sayesinde keşfedebileceğimizi, tezkirelerde divan sahibi olarak geçen fakat divan metni elde bulunmayan şairlerin birçok şiirleri ile ara sıra başarılı şiirler kaleme almış heveskâr şairlerin şiirlerinin bu güne kadar bu mecmualar sayesinde geldiğini, nazire ve tahmisleri barındıran mecmualar sayesinde etkileme ve etkilenmelerin tespit edilebileceğini belirtmektedir (Tarlan 1946a: 122-123).

 

Tarlan devamla, bu şekilde şiir toplayanların hemen daima şiirden anlayan kimseler oldukları için mürettiplerin düştükleri imlâ hatalarının bunlarda pek görülmediğini bu sebeple de mecmuaların divan nüshalarından daha güvenilir kaynaklar olduğunu ifade etmektedir. Mecmuaların güvenilirliği konusu kuşkusuz, müellif hattı olan nüshalar için geçerli bir husustur.[1]

Nazire mecmualarının önemi benzer birçok yayında altı çizilerek vurgulanmasına rağmen bu eserler üzerine yapılan çalışmalar -son yıllara kadar- önemiyle orantılı değildir. Abdulkerim Abdulkadiroğlu (1993: 54)

sistemli bir tarama çalışması ile mevcut bütün nazirelerin ortaya çıkartılması ve bunların meşhur şairlerin adına ithaf edilen     mekteplerin faaliyetleri cümlesinden yayınlanması gerektiğini ifade ederek böyle bir çalışmanın ne gibi sonuçlar vereceği bilinmediği için önde gelen şairlere bakış ve onları değerlendirme açı ve ölçülerini de değiştirebileceğini vurgulamaktadır (Abdulkadiroğlu 1993: 54). Bu tarzda yapılacak bir çalışmanın önemli ve faydalı olacağı şüphesiz doğrudur. Ne var ki nazire mecmuaları üzerinde derinlemesine incelemeye girişildiğinde mecmualardaki yanıltıcı bazı unsurlar yüzünden bu işin çok kolay olmadığını görüyoruz. Müellif hattı olmayan nazire mecmualarında “müstensih müdahalelerinin yanı sıra Haluk İpekten’in (1974: 27) “Nazire mecmuaları nazireleri gösterirken ölçüyü çok geniş tutmuşlar; aynı vezin ve kafiyedeki bütün şiirleri nazire olarak aldıkları gibi bazen, vezin ve kafiyeleri ayrı olduğu halde ufak tefek benzerlikleri olan şiirleri bile yanyana koymuşlardır.” doğrultusundaki tespitini Câmi’u’n-nezâ’ir ve Mecma’u’n- nezâ’ir’deki birçok örnek de teyit eder mahiyettedir.

Mecmû’atü’n-nezâ’ir: Mevcut bilgilerimize göre Türk edebiyatında yazılmış ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in Mecmû’atü’n-nezâ’ir’idir. Orijinal nüshası Londra’da School of Oriental and African Studies Library, 27, 689’da bulunan eserin bu nüshadan istinsah edilmiş bir nüshası da Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Yazma A 101’de kayıtlıdır. Aynı zamanda Latin harflerine çevrilerek yayımlanmış olan (Canpolat 1982) tek nazire mecmuası olan bu eser H. 840 (1436/37)’de derlenmiştir. “Derleyici 6 bahre ayırdığı şiirleri, uyak düzenine göre ayrıca bir sıra içerisinde düzene koymuştur. Yapıtta 84 şairden 397 şiir bulunmaktadır.” (Canpolat 1982: 9). Kısa bir önsözden sonra başlayan nazireler bölümünde ilk şiirin sahibi olan şairi çığır açıcı sayarak o şiirlere “Ahmedî-râ-st, Şeyhî-râ-st...” başlıklarını koyan derleyici nazire şiirlere de “Nazîre-i Ezherî, Nazîre-i Mukbil...” gibi başlıklar koymuştur.

 

Bu mecmua, ihtiva ettiği şairler bakımından edebiyat tarihimizin aydınlanması için önemli bir rol oynamıştır. Nesîmî, Ahmedî, Şeyhî gibi klâsik şiirimizin ilk ustaları olarak bilinen şairlerin nasıl bir şiir ikliminde yetiştikleri, etkilendikleri ve etkiledikleri şairler bakımından önemli izler taşıdığı gibi bulunduğu güne nazaran varlığından habersiz olunan birçok önemli şairin edebiyat tarihimize kazandırılması gibi önemli bir rol de oynamıştır. Ömer b. Mezîd’in, nazire mecmuası derleyiciliğinin de nazire yazıcılığı gibi bir nevi gelenek haline gelmesindeki çığır açıcılığı şüphesiz çok önemlidir. Nazire mecmuaları üzerinde gerekli incelemeler yapılıp birbirleriyle karşılaştırıldıklarında varılacak sonuçların edebiyat tarihimize önemli katkılar sağlayacağını düşünüyoruz.

Câmi’u’n-nezâ’ir: Mevcut bilgilerimize göre iki nüshası olan eserin hacimli nüshası Bayezıd Kütüphanesi, Nu. 5781’de yer almaktadır. H. 918 (1512/13)’de derlenen 454 yapraklık bu mecmuada derleyicinin kendi ifadesine göre kendisiyle birlikte 266 şairin 3140 şiiri bulunmaktadır.[2] Derleyicinin önsözde belirttiğine göre eserde 232 kaside, 34 murabba, 9 muhammes, 1 müseddes, 13 müstezad, 4 bahr-i tavil, 2 muaşşer, 13 münacat ve 2832 gazel vardır (Köprülü 1928: 61; Levend 1988: 168). Bu durumda mecmuada 3140 şiir bulunmaktadır. Hâlbuki eilmizdeki nüshanın birçok varağı eksiktir. Meselâ “sad”, “dad” harfleri gibi hiç şiir olmayan harfler olduğu gibi kimi harflerle biten kafiyelerde de önemli eksikliklerin olduğu fark edilmektedir. 11b, 154b, 381b sayfalarından sonra farklı şiirler, hatta farklı harflerle kafiyelenmiş şiirler bulunması noksan sayfaların çokluğunu göstermektedir. Derleyici, 266 şairin 3140 şiirinden bahsederken, bizim tespitlerimize göre eserdeki şiir sayısı 2824’dür.

----------------------------------------DEVAMI VAR--------------------------------

Henüz yorum yapılmamıştır.