Forum Stats Test Link Test Link Test Link Test Link
Forumlar » Genel » Türk Mitolojisi » (k-7 )Lokman, Mağara

Yazar Mesaj   #943  2015-12-19 19:41 GMT  

Online status admin



Administrators



Mesaj: 1948
Şehir: Ankara
Ülke:
Meslek: Site Yöneticisi
Yaş:

Lokman

 

İslam öncesi Arap aktarımlarına dayanan ve uzun ömürle müjdelenen efsanevi bir kişidir. Yedi —»kartalın ömrü kadar yaşamış ve ancak yedinci kartal ölünce ölmüştür.

 

Kuran'ın 31. Suresi onun adını taşır (Arapça: Luqman), bu surenin 12. ve 13. ayetlerinde Allah'ın Lokman'a "bilgeliği" (Arapça: al-hikma) bahşettiği söylenir. Bu nedenle Lokman, Arap-îslam kültüründe al-hakim ("bilge") olarak tanımlanır. Arapçadaki hakim sözcüğünün Türkçeye hekim olarak geç­mesi ile oluşan anlam, onun Türk halk aktarımlarında do­ğaüstü şifa gücüne sahip bir hekim olmasını ve onun bu yeteneğini konu edinen efsaneleri yaratmıştır.

 

Amasya'da belirlenen bir efsaneye göre, —»bitkiler Lok­man'a hangi hastalığa karşı şifa gücüne sahip olduklarının sırrını bildirirler. Onun, — »ölüme karşı bile bir ilaç bulduğu düşünülür. Aynı efsanenin bir yorumunda, bulduğu ilaçla­rın formüllerini kaydeder ve bunlardan bir kitap oluşturur. Günün birinde, Amasya yakınlarında yapılan bir köprüden geçerken Cebrail ona yaklaşır ve kitaba vurur, içinde —»ölü­me çare olan ilacın yazıldığı reçetenin sayfası nehre düşer; bu nehrin —»suyuyla bir arpa tarlası sulanır; işte bu nedenle arpanın bereketli tıbbi özellikleri vardır. Efsanenin diğer bir yorumunda, Lokman'ın bir ölünün tekrar diriltilmesi için arka arkaya gerekli olan sıvıları üç şişeye doldurduğu anla­tılır. İlaçları kendi üzerinde denemek ister: öğrencilerinden birine kendisini parçalara kestirtir, Öğrencisi ustasının uzuv­larını insan vücuduna benzeyen (—»Ay-Ata) büyük bir ah­şap tekneye koyar; sonra sırasıyla ilk iki şişedeki ilaçları tüm uzuvların üzerine serper; ancak, uzuvlar birleşmeye ve canlanmaya başlayıp insan biçimine dönüşürken, üçüncü şişe öğrencinin elinden düşer ve içeriği bir arpa tarlasına akar. Lokman böylece ölümden kurtulamaz. Efsane, Lok- man'm mezar yeri olarak Amasya civarını belirtir.

Kuran XXXI, 11. ve 12. Ayet; İA, Lokman maddesi; Ünver HBH'de, V 1936, No. 52, s. 50 ve sonrası.

 

      Mağara 

 

Türklerin efsane dünyasında en tanınmış mağara, Yedi Uyurlara koruma sağlayan mağaradır (Arapça: Ashab al-Kahf, Türkçe: Ashabı Keyf ="Mağara Sakinleri", Kuran'ın 18. Suresinin 8. Ayeti). Efsaneye Anadolu'nun birçok yerin­de rastlanır: Tarsus'ta, Efes'te, Elbistan'da. Bazı —»evliyala­rın ölümü, "bir mağarada kaybolma" olarak tasvir edilir. 17. yüzyılda (?) yaşamış ünlü ozan Karacaoğlan'ın efsanevi bi­yografisinin bir yorumuna göre, onun sevgilisinin ölümü üzerine bu biçimde kaybolduğu anlatılır; bu mağara Tarsus yakınlarındaki Yedi Uyurlar mağarasıdır.

 

Kulaktan kulağa aktarıldığına göre, mağaralar aynı zaman­da hâzinelerin saklandığı yerlerdir ve hâzinelere ancak tıl­sımı bilinirse ulaşılabilinir. Bu tür mağaraların geçtiği en es­ki efsanelerin biri, Dede —Korkut Kitabının Basat hikâyesinde Basat'ın Oğuz Depegöz'le savaşında geçer. Dede —Kor­kut Kitabındaki öyküde olduğu gibi, diğer birçok sözlü akta­rımda da, sürekli hareket eden kılıçlarla girişleri kapalı tu­tulan mağaralardan söz edilir; hazine avcısı, ancak muhte­şem mağara hâzinesinden aldıklarını geri verdiğinde dışarı çıkabilir.

-»Ay-Ata

Boratav 1946, 184; Boratav 1973 (2), 64, 85; Rossi 1952, 199­202; Massignon "Revue des Etudes islamiques"de 1955, 59 ve sonrası, 1957, 159 ve sonrası; Mundy 1956, 279-302; Ahundov 1978,413,417,421 ve sonrası.

Mandragora —► Bitkiler

Mekir —► Cinler

 

-------------------------------------------------------

Kaynak: Pertev N. BORATAV, a.g.e


__________________