Forum Stats Test Link Test Link Test Link Test Link
Forumlar » Genel » Türk Mitolojisi » (d-4)Dumrul, Deli Dumrul

Yazar Mesaj   #930  2015-12-18 09:11 GMT  

Online status admin



Administrators



Mesaj: 1953
Şehir: Ankara
Ülke:
Meslek: Site Yöneticisi
Yaş:

Dönüşümler —* Böcekler; Hayvanlar; Kuşlar Dumlu —»Su Kaynakları

 

Dumrul

Veya Deli Dumrul.

 

Dede —> Korkul Kitabının bir hika­yesinin kahramanıdır. Kitapta, Dumrul'un "Ölüm Meleği" —►Azrail'e nasıl meydan okuduğu ve ona karşı savaştığı anlatılır. Topkapı Sarayı Kütüphanesindeki parçalanmış bir el yazmasında Azrail'e karşı savaşta adı Tuğrul olarak be­lirtilir ki, Dumrul bu adın fonetik bir yorumudur.

 

Başka bir efsanede ise, güvercine (—»Kuşlar) dönüştürülmüş Hacı Bektaş'ın (13. yüzyılda Anadolu'da yaşamış Horasanlı bir Mutasavvıf) şahine benzeyen Hacı Tuğrul tarafından saldırıya uğradığını yazar. Ancak, Tuğrul sözcüğü Türkçe de şahinin olduğu gibi doğan'ın da öbür adıdır. Efsanenin di­ğer bir yorumunda Hacı Bektaş'ın düşmanının adı doğan

diye geçer.

 

Dede Korkut Kitabındaki hikâyede her ne kadar bir tek Azrail'in güvercine dönüşmesinden bahsedilse de, Dumrul'un "şahinini" kuşa dönüştürülen baş meleği takipte kullandığı anlatılır. Görünüşe göre, "kaçış ve takipte olan ve kuşa dönüştürülen iki yaratık" ortak gelenekten esinlenerek biçimlendirme materyali olarak aynı efsane motifini kul­lanmış ve iki metnin yazımı oluşmuştur: bir taraftan Oğüz- Dönemine ait bir destan, diğer taraftan Bektaşilerin kutsal saydıkları kişilerin hayat öyküleri için örnek sayılan bir eser. İki metnin de en erken 15. yüzyılda yazıldığı düşü­nülmektedir.

 

Oğuz kahramanlık şiirinde anlatıldığına göre, Dumrul'un macerasının ikinci bölümü, "kocasına duyduğu aşkı kanıt­lamak için onun yerine ölmeyi kabul eden" bir konudan oluşturulmuştur. Bu, Euripides'in tragedyasında işlenen Alkestis konusudur. Dede Korkut Kitabının yazarı olan Oğuz ozan muhtemelen bunu yerel bir Anadolu geleneğin­den esinlenerek yaratmıştır. Çünkü Dumrul hikâyesi, Türklerin Anadolu'ya gelişinden sonra yarattıkları ve Oğuz ef­sane dünyasına ekledikleri bir efsanedir. Gerçekten de Ana­dolu öncesi Türklerin geleneklerini anlatan kaynaklarda ne kahramanın adına ne de öykünün iki ana motifine rastlanmaktadır.

 

Deli Dumrul efsanesi sözlü aktarımlarda, nadiren tamam­lanmış bir biçimde, daha çok da iki anlatımın birinde süre­gelmiştir. Sadece Antalya'da rastlanan bir yorumda Dumrul adı korunmuştur; ancak, bu yorumda ila roller değiştiril­miştir: burada doğan/şahin biçiminde görünen Azrail'i ta­kip eden güvercine dönüşen Dumrul'un karısıdır. Bu konu geliştirilerek halk edebiyatının nesir ve şiirsel bir öğesi ola­rak birçok türde kullanılmıştır: efsaneler, masallar ve hikâ­yelerde. "Bir insanın ölüm meleğiyle kavgası" motifinin kullanıldığı yerel çok az anlatıma da rastlanır. Aynı bi­çimde, trajik-epik motifin modern bir kullanımı olan "karısı tarafından geri satın alınan koca" konusuna Anadolu folk­lorunun sözlü yorumlarında rastlanmaktadır.

 

Rossi 1952, 158, 175-80; Boratav 1951, 63-65; Boratav 1958, 31-62; Boratav 1969, 103-114; Boratav 1973(1), 45-53; Göl- pınarlı 1958,18 ve sonrası; Kaşgârlı Mahmud I, 482, III381; Ruben 1944, 230-38; Gökyay 1973, LXVI-LSVII, DLXIV- DLXXVI; Baydur 1951, "Türk Dili", I (1951), 27 ve sonrası; Pröhl 1934; Megas 1932.

 

------------------------------------------------------

KAYNAK: Pertev N. BORATAV, a.g.e


__________________