Forum Stats Test Link Test Link Test Link Test Link
Forumlar » Genel » Türk Mitolojisi » (c-2)Çoban

Yazar Mesaj   #925  2015-12-18 08:29 GMT  

Online status admin



Administrators



Mesaj: 1953
Şehir: Ankara
Ülke:
Meslek: Site Yöneticisi
Yaş:

Çoban

 

Türk halk aktarımları, çobanı bugün de hala bir an­lamda doğaüstıi bir kişilik olarak görür çünkü göçebe ço- bancılıktan çok şeyi miras edinen ve taşrada yaşayan Türk halkı, en azından ülkenin steplerinde ve dağlık bölgelerinde, her zaman hayvancılıkla uğraşan bir topluluk da olmuştur.

 

Epik destanlar, dinsel ve dünyevi efsaneler doğaüstü güç­lere sahip çobanlarla ilgili birçok anekdotu günümüze taşı­mıştır. Daha Dede —► Korkut efsanelerinde bile muhteşem özel­liklere sahip çoban ile ilgili iki karakter vardır. Birinci kah­raman, Herkül kuvvetine sahip biri olarak gösterilir. Bu kahraman Kazan Han'ın büyük bir sürüsünün (10 bin ko- yunluk) baş çobanı olarak iki kardeşi ile birlikte, 600 kişilik bir düşman ordusunu sadece sapamın kullanarak yener. Vücut kuvveti, beyinin onu bağladığı -ağacı yerinden sö­kecek kadar büyüktür. Yazlık akına sürüsünü götürme ön­celiğine sahip diğer ikinci bir baş çoban, bir su perisi ile ya­şanan aşk macerasının kahramanıdır. Onların birleşmesin­den canavar —-Tepegöz doğmuştur.

 

Bugüne kadar ulaşan yerel ölçekli efsaneler grubunda, —»•evliyalar mertebesine yükseltilen ve başkahramanları ço­ban olan birçok mucizevî öykü sayılabilir. Onlara, genelde görkemli mezarlar yapılmamış olsa da, bu yerler kült ve hac yeri olma özelliğini kaybetmemiştir. Onlar hakkında anla­tılan öyküler çeşitlilik gösterir ama çobanların anlatıldığı tüm öyküler, ister kendi sürülerinin —»hayvanları isterse sürü sahipleri veya çevreden başka kişilerle ilgili olsun, mu­cizelerden bahseder. Birkaç örnek verecek olursak: efsaneye göre, Munzur —►Dağı adamı orada yaşamış ve defnedilmiş koyuncu adını Munzur Baba'dan almıştır. Aynı ad altında bir de —►nehir vardır; bu nehrin kaynağı, Munzur Baha'nın bir ko- yununu sağdığı ve yere damlayan bir süt damlasının düş­tüğü yerdir. Diğer bir efsane, bir çobanın beyiyle olan kav­gasını anlatır. Beyinin kızına talip olan koyun çobanı bir sı­nava alınır: çoban, kavalını çalarak günlerdir su verilmeyen koyunlarını bir derenin kıyısında su içirtmeden tutmak zo­rundadır. Çobanın kavalı da sihirli güçle donatılmıştır. Adana yöresindeki Türklerin inanışına göre kaval cennetten çıkma bir müzik aletidir; çoban, kavalını üfleyerek koyunları cennetten çıkarmayı başarmış ve insanların hizmetine sunmuştur.

 

Afyon'daki çoban Kara Baba mezarı çobanların hac yeridir. Şarbon hastalığına yakalanmış hayvanları kurtarmak için, sürü mezarın etrafında dolaştırılır, çobanlar değneklerini mezarm üzerine atar, sonra yığından bir değnek alırlar ve hayvanlardan birini kurban ederler.

Rossi 1952, 135 ve sonrası; Tcheraz 1912, 124 ve sonrası; Boratav 1957, 162 ve sonrası; Boratav 1973 (2), 9 ve sonrası, 88, 159; Önder 1955,11,17, 64; Tanyu 1967, 146,163, 204 ve sonrası, 289; Nicolaides ve Camoy 1889, 218-21; Ahundov 1978,421 ve sonrası.

------------------------------------------------------------------

KAYNAK: Pertev N. BORATAV


__________________